Przejdź do treści

Azbest w Polsce — czym jest i skąd pochodzą dane

Autor: Opublikowano: 21.04.2026Aktualizacja: 17.10.2026

Czym jest azbest?

Azbest to grupa naturalnie występujących minerałów krzemianowych o włóknistej budowie. Wyróżnia się sześć odmian azbestu, z których najczęściej stosowany w budownictwie był chryzotyl (azbest biały). Ze względu na odporność na ogień, wytrzymałość i niski koszt, azbest był powszechnie wykorzystywany w materiałach budowlanych na całym świecie — przede wszystkim w płytach eternitowych (dachowych i elewacyjnych), rurach oraz izolacjach.

W Polsce azbest stosowano intensywnie w budownictwie w latach 1960–1998. Po 1998 roku jego stosowanie zostało zakazane. Według danych Głównego Urzędu Statystycznego na terenie kraju wciąż pozostaje ponad 14,5 miliona ton materiałów zawierających azbest.

Dlaczego azbest jest niebezpieczny?

Azbest jest klasyfikowany jako substancja rakotwórcza klasy 1 przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) oraz Międzynarodową Agencję Badań nad Rakiem (IARC). Wdychanie mikroskopijnych włókien azbestowych może prowadzić do poważnych chorób układu oddechowego:

  • Azbestoza — przewlekłe zwłóknienie płuc
  • Międzybłoniak opłucnej — nowotwór niemal wyłącznie związany z ekspozycją na azbest
  • Rak płuca — ryzyko wielokrotnie wzrasta przy ekspozycji na włókna azbestowe

Okres latencji wynosi 15–40 lat, co oznacza, że skutki ekspozycji ujawniają się po wielu latach od kontaktu z włóknami.

W nienaruszonym stanie materiały azbestowe nie uwalniają włókien do powietrza. Zagrożenie pojawia się przy uszkodzeniu, degradacji lub niewłaściwym demontażu — wtedy mikroskopijne włókna mogą przenosić się na odległość kilkuset metrów.

Skąd pochodzą dane w warstwie azbestowej EkoRisk?

Warstwa „Azbest" w systemie EkoRisk opiera się na danych z Bazy Azbestowej prowadzonej przez Ministerstwo Rozwoju i Technologii. Baza zawiera zinwentaryzowane lokalizacje obiektów zawierających azbest na terenie Polski, wraz z informacją o:

  • lokalizacji geograficznej obiektu
  • rodzaju wyrobu azbestowego
  • stopniu pilności (od stabilnego po wymagający natychmiastowej interwencji)
  • szacowanej ilości materiału

Dane są aktualizowane w cyklu rocznym na podstawie zgłoszeń samorządowych.

Jak dane z Bazy Azbestowej trafiają do raportu?

Warstwa „Azbest" bierze pod uwagę zinwentaryzowane obiekty z Bazy Azbestowej w otoczeniu wskazanej lokalizacji — ich położenie i stan opisany w bazie — i przedstawia wynik w skali 0–100 wraz z poziomem ryzyka.

Obiekt zapisany w bazie nie oznacza aktywnej ekspozycji na włókna: nienaruszone materiały azbestowe ich nie uwalniają. Jak czytać skalę 0–100 i poziomy ryzyka, wyjaśnia strona Metodologia.

Azbest na tle innych warstw ryzyka

Warstwa azbestowa jest jedną z 9 warstw ryzyka analizowanych w systemie EkoRisk. Należy do kategorii „Jakość środowiska" (ENV), obok zanieczyszczenia gleby i jakości powietrza. Szczegóły metodologii scoringu opisane są na stronie Metodologia.

Regiony z największym zagęszczeniem obiektów azbestowych w Polsce to historyczne obszary zabudowy z lat 60–80 — szczególnie Śląsk, Polska centralna i Podkarpacie. Porównanie między miastami jest dostępne w rankingu warstwy azbestowej.